100 godina rođenja Aleksandra Solženjicina

Jedan od najvećih umova nesrećnog XX vijeka, jedan od najvećih ljudi, rođen je prije sto godina na današnji dan. Dostojevski je pisao o “zlim dusima” (bjesovi, nečiste sile), a Solženjicin je živio u njihovo vrijeme. Solženjicin je bio vjernik i nikada nije bio odvojen od crkve. On se dopisivao s mnogim sveštenicima i religioznim misliocima.

Rođen je 11. decembra 1918. na jugu Rusije u Kislovodsku, a posle šest godina sa majkom je prešao u Rostov na Donu. Vrlo rano je počeo da piše. Već 1937. došao je do ideje da napiše roman o Prvom svetskom ratu, što je razradio u istorijskom romanu “Crveni točak“. Sovjetske vlasti su mu posebno zamjerale zbog polubiografskog romana “Odjeljenje za rak” (razbolio se dok je bio prinuđen da živi u komunističkim logorima). Doživljavale su ga kao najžešćeg kritičara sistema. Zato je 1969. bio isključen iz Saveza pisaca SSSR-a. Poklonici Solženjicina su njegovu knjigu “Arhipelag gulag” smatrali “enciklopedijom logoraškog života“. Agenti KGB-a su 1973. zapljenili jedan primjerak knjige, ali je ona ipak objavljena krajem decembra iste godine, na Zapadu…

Procjenivši da je Solženjicin manje opasan u inostranstvu, rukovodstvo SSSR-a ga je protjeralo 12. februara 1974. godine. Uhapšen je i prevezen u Zapadnu Njemačku. Solženjicin nije prestajao da kritikuje socijalistički sistem, ali ni u kojem slučaju nije želio da se blati veliki ruski narod. Zbog izraženog patriotizma, još u vreme života u SAD, nalepili su mu etiketu “religioznog mistika” (pravoslavnog mistika) i “ruskog nacionaliste“. Nove američke “komšije” su ga gotivile dok je pljuvao po Sovjetskom Savezu. Ali onog trenutka kada je svoju kritičku oštricu okrenuo prema njima i slobodi kapitalizma, nisu znali šta da rade s njim. Stavili su svojevrsni medijski embrargo na njegove govore. Živio je mirnim porodičnim životom u Americi, bez mnogo medijskih nastupa.

Pripremajući se se za povratak u otadžbinu, Solženjicin 1991. piše knjigu “Kako da uredimo Rusiju“. Poslije raspada SSSR-a, stigao je u Rusiju, u maju 1994. Razočaran rezultatima Jeljcinovog divljeg kapitalizma, 1998. objavio je knjigu “Razrušena Rusija“, u kojoj oštro kritikuje ekonomsku reformu. Nakon raspada SSSRa i Solženjicinovog povratka u zemlju, prema njemu su mnogi na Zapadu izmenili stav. Njegova oštra kritika sovjetskog sistema i policijskog režima i logora Zapadu više nije bila potrebna, jer je nestao glavni ideološki protivnik, SSSR. Njima nije bio potreban Solženjicin kao ruski patriota koji pati zbog toga što su Jeljcin i saradnici urušili zemlju.

Nikada neću zaboraviti priču po njegovom povratku, da li se Rusija promjenila. Tada je Nobelovac izjavio da Puškinova bista i dalje stoji na istom mjestu, samo što sad gleda u McDonalds restoran.

U intervjuu koji je dao njemačkom ,,Špiglu”, ocjenio je oca ,,perestrojke” Mihaila Gorbačova kao naivnog političara, a Borisa Jeljcina kao neodgovornog, jer je dozvolio veliku pljačku. Za Vladimira Putina je rekao da se uhvatio teškog posla da podiže opljačkanu zemlju sa osiromašenim demoralizovanim narodom. Na pitanje novinara ,,Špigla” kako to da je primio državnu nagradu iz Putinovih ruku, koji je svojevremeno bio šef službe nasljednice KGB, koji ga je nekada žestoko progonio, Solženjicin je odgovorio:
Putin je bio oficir te službe, ali nije bio istražitelj KGB, ni načelnik Gulaga. On je radio u spoljnoj obaveštajnoj službi koja se ni u jednoj zemlji ne poriče, nego se čak hvali. Niko ne kori Džordža Buša starijeg što je bio šef CIA.

Povodom raspada Jugoslavije, Solženjicin je izjavio još 1994. godine:
“Jugoslovenski konflikt nije nastao po želji naroda. Ni Srbi, ni Hrvati, ni Bosanci nisu ni u čemu krivi. Krivi su komunista Tito i njegova banda, koji su nacrtali granice koje ne odgovaraju etničkom sastavu.”