srpska-vojska-divizija

Jedan zaboravljeni solunac

Među herojima koji su krvlju popločali put oslobođenju i ujedinjenju Južnih Slovena, nalazi se i Marko Moravac, seljak iz Srpske Mravice. Marko je rođen 1889. godine u selu Mravica, srez prnjavorski. Austrougarska ga je nasilno mobilisala, kao i većinu Srba u Bosni i Hercegovini odmah na početku rata 1914. godine. Bio je upućen na ruski front, gdje je 1. januara 1916. zarobljen od strane ruskih vojnika.

Prebjegavanje srpskih vojnika iz austrougarske armije na ruskom frontu bilo je masovno tokom cijelog rata. Željni borbe za slobodu oni su tražili od srpskog poslanstva u Petrogradu da im se omogući što brže pristupanje srpskoj vojsci u otadžbini. Međutim, kako su Bugari u jesen 1915. stupili u rat protiv Srbije, slanje boraca na srpski front bilo je onemogućeno. Zatim se javila ideja o formiranju i stvaranju srpskih dobrovoljačkih jedinica u Rusiji. Krajem januara 1916. po želji ruskog cara, Nikolaja II, Vrhovna komanda je odobrila i naredila brže i energičnije sakupljanje dobrovoljaca za srpsku dobrovoljačku armiju.

Čim je čuo da se okuplja jedna srpska dobrovoljačka divizija, Moravac je odlučio da se javi kao dobrovoljac. 12. marta 1916. stupio je kao podoficir u 2. četu. 3. bataljona, 2. pješadijskog puka. Do sredine aprila 1916. bila su formirana četiri pješadijska puka, a brojno stanje iznosilo je 263 oficira i 6.312 vojnika. Među oficirima bio je pokoji Hrvat i Slovenac, dok su vojnici bili sastavljeni isključivo od Srba.

Kako je iz dana u dan brojno stanje prve srpske dobrovoljačke divizije raslo, Vrhovni štab ruske armije odlučio je da je i dobro naoruža. Tako da je u sastav divizije ušla 64. ruska poljska artiljerijska brigada. Početkom avgusta 1916, nekoliko dana prije slanja na front u Dobrudžu, divizija je brojala, bez ruskih vojnika, 473 oficira i 15.415 vojnika. Četrnaestog avgusta otpočelo je transportovanje divizije do Medžidije radi koncentracije u sastavu 47. ruskog dobrudžskog korpusa. Srpska divizija imala je zadatak da štiti desno krilo i bok 61. ruske i 19. rumunske divizije.

U žestokim borbama koje su usljedile sa Bugarima početkom septembra, u blizini sela Kokardža, među mnogobrojnim ranjenim oficirima bio je i Marko. Zbog ličnog junaštva pokazanog tokom borbi, odlikovan je ruskim Georgijevskim krstom IV stepena. Nakon što se oporavio zajedno sa ostalim srpskim dobrovoljcima, preko Vladivostoka, stigao je u Solun, gdje je odmah upućen na front. U 2. jugoslovenski puk primljen je kao vodnik, a postao je vršioc dužnosti komandira jurišne čete. Tokom borbi za čuvenu kotu 1708 (Kozijak) teško je ranjen u glavu. Za podvige i junačke vrline pokazane tokom borbi bio je odlikovan Karađorđevom Zvezdom IV stepena.

Nakon dugotrajnog oporavka, Moravac se na lični zahtjev vratio na front, te je učestvovao u proboju Solunskog fronta, bio je tamo gdje je bilo najteže. Zbog pokazanog junaštva ovaj put je odlikovan Zlatnom medaljom za hrabrost, a najveću čast učinio mu je komandant Druge armije Stepa Stepanović, koji ga je pohvalio svojom naredbom br. 84/1918, koja je pročitana cijeloj armiji kao rijedak primjer junaštva i vojničke vrline.

Nakon rata Moravac je demobilisan u preveden u rezervu, gdje je napredovao do kapetana I klase. Preminuo je 1. januara 1938. u svojoj rodnoj Srpskoj Mravici. Sahranjen je skromno uz učešće seljaka i njegovih ratnih drugova, kao još jedan zaboravljeni Solunac. Vrbaske novine su zapisale da je „pokojni Moravac bio oličenje dobrote, drugarstva i čovjekoljublja. Uživao je nepodeljene simpatije i ljubav svojih drugova i sugrađana od kojih je iskreno oplakan. Njegovom smrću nestao je iz naše sredine jedan čestiti građanin, neprikosnoven patriota i junak. Slava mu!