de sade portret

Markiz de Sade

Čovjek imena Donatien Alphonse François, poznatiji kao Marquis de Sade (Pariz, 2. juni 1740. – Chareton pokraj Pariza, 2. decembar 1814.), bio je francuski književnik, filozof i revolucionar poznat po seksualnim slobodama.

U svojim djelima (romani, kratke priče, predstave, dijalozi) je opisivao mračne porive za psihičkim i fizičkim mučenjem: od čovjekova prava na “apsolutni egoizam” i naslađivanje u tuđim mukama pa do ubistava iz spolnog užitka. U svojim pornografskim romanima zagovarao je ateizam, što Katolička Crkva nije odobravala. Pojmovi sadizam i sadist imaju porijeklo od njegovog imena. U zatvorima i umobolnicama Markiz de Sade je proveo ukupno 32 godine, od čega i 10 godina u zloglasnoj Bastilji.

Rodio se u Parizu kao sin grofa, a ne markiza. Taj mu naslov nije pripadao, kao ni njegovim precima, odnosno porodica je koristila titule markiza povremeno, pošto su smatrali da imaju pravo na nju kao stara domicijelna porodica te da im nije potreban ukaz kralja za to. Otac je napustio porodicu, a majka se smjestila u samostan. Najranije obrazovanje primio je od ujaka sveštenika (koji je kasnije uhapšen u bordelu). Nakon toga ide u jezuitski licej, školu isključivo za dječake. Tu se susreće sa kažnjavanjem kao oblikom disciplonovanja odakle i potiče njegova fascinacija tim djelom. Nakon toga sa 14 godina  se prijavljuje u vojsku, sudjelovavši u Sedmogodišnjem ratu, u kojem je služio kao konjanički časnik.

Iz rata se vraća 1763. godine, te pokušava da se oženi mlađom kćerkom bogatog ministrata. Ipak ženi se sa njegovom starijom kćerkom Rénee-Pélagie de Montreuil, koja mu je rodila dva sina i kćer. Nakon braka, počinje se ponašati raspušteno i razvratno. Zlostavlja mlade prostitutke, pa je pod prismotrom policije. Nešto kasnije u životu, kao sudionica njegovih zlodjela biti će i Rénee. Imao je aferu sa šurjakinjom, koju je poveo u Italiju prilikom bjega 1772. godine nakon što  je sa svojim slugom osuđen na smrtnu kaznu. Tada je napisao „Voyage d’Italie“. Većinu svojih opscenih romana napisao je u zatvoreništvu. 1776 godine se vratio u zamak „Lacoste“, a naredne godine je ga je umalo ubio otac jedne od sluškinja koje su „radile“ kod njega. Inače, sam dvorac će morati prodati zbog dugova.

Tokom boravka u Bastilji, susreo je drugog aristokrata imenom Honoré Mirabeau, koji je također pisao erotska djela. Nekoliko puta izbjegao je da ga ubije giljotina. Hapšen je po naredbama najviših organa vlasti, kao što su kralj Luj XVI i Napoleon Bonaparte. Bio je zgrožen Vladavinom terora i Francuskom revolucijom. Tokom revolucije, tačnije 2. jula 1789. godine je iz Bastilje vikao „Ovde ubijaju zatvorenike“. Njega su poslali u ludnicu, ali je Bastilja pregažena ruljom nekoliko desetak dana kasnije kao simbol represije i mučenja revolucionara. Napisao je eulogiju kad je ubijen Jean-Paul Marat. Rénee se od njega razvela 1790. godine. Te godine je počeo period slobode tokom kog je objavio  neka djela uglavnom anonimno. Upoznao je i bivšu glumicu Marie-Constance Quesnet koju je muž bio ostavio sa šestogodišnjim sinom i sa kojom će provesti ostatka života na slobodi. Godine 1801. uhapšen je po nalogu Napoleona kao anonimni autor djela „Justine“ i „Juliette“ i nako dosta borbe poslan u umobolnicu Charenton 1803. U umobolnici je počeo vezu sa jednom djevojčicom od 13 godina. Ipak Marie-Constance Quesnet se uspjela izboriti da živi tamo s njim kao član porodice. Umro je u 74 godini.

Zanimljivo:

Portret Donatien Alphonse François de Sade od Charles Amédée Philippe van Loo-a. Crtež je iz 1760, kada de Sade ima skoro 20 godina. Ovo je jedini autentičan portret de Sade-a.

U decembru 2017. godine vlada francuske je obustavila aukciju originalnog rukopisa drame „120 dana Sodome“ i proglasila ga nacionalnim blagom.

svitak sa tekstom 120 dana sodome
120 dana Sodome na aukciji

Poznatija djela:

  • “Justine ili nesreće vrline”
  • “Nova Justine”
  • “120 dana Sodome ili Škola razuzdanosti”
  • “Filozofija u budoaru”
  • “Razgovor između suđenika i samrtnika”.